Psychologia Społeczna

Psychologia społeczna zajmuje się tym jak  obecność innych ludzi i ich działania wpływają na psychikę jednostki. Psychologia społeczna bada w jaki sposób ludzie wywierają wpływ na innych ludzi zarówno świadomie, jak i pod świadomie. Zajmuje się również procesami społecznymi i tym jak one  wpływają na indywidualnego człowieka.
Jest to nauka badająca procesy psychiczne i zachowanie się ludzi znajdujących się w sytuacjach społecznych – takich, w których występują inni ludzie.

UZASADNIENIE WŁASNEGO POSTĘPOWANIA
Ludzie najczęściej starają się znaleźć uzasadnienie dla swoich działań, przekonań i uczuć. Staramy się przekonać siebie i innych, że nasze postępowanie, poglądy są rozsądne i logiczne. Takie postępowanie ma na celu redukcję dysonansu poznawczego
 L. Festingera.

                                                  
                                                   Leon Festinger  

Dysonans poznawczy jest stanem napięcia, który występuje gdy po-siadamy jednocześnie dwa elementy poznawcze, ze sobą sprzeczne. Wy-stępowanie dysonansu poznawczego jest pewnym dyskomfortem, dlatego ludzie dążą do jego zredukowania, do uzasadnienia sensu własnych poglądów, zachowań, stanów emocjonalnych i postaw1).

W procesie podejmowania decyzji dysonans poznawczy odgrywa znaczną rolę. Na przykład po podjęciu decyzji lepiej umiemy uzasadnić cechy dodatnie decyzji i pomniejszyć cechy ujemne. Występuje tu proces zniekształcenia selektywnego informacji. Na to w jakim stopniu nastąpi zniekształcenie elementu poznawczego ma wpływ nieodwracalność decyzji. Gdy decyzja jest nieodwracalna, wzrasta potrzeba redukcji dysonansu. Ludzie są bardziej pewni, że postąpili słusznie gdy już nie mogą nic zmienić.

Jeżeli zastanawiamy się nad kupnem samochodu i rozpatrujemy kilka marek aut w tej samej cenie, to argumenty za i przeciw będą bardziej nacechowane obiektywizmem niż, gdy już dokonaliśmy zakupu i teraz staramy się uzasadnić dlaczego jest to np. Fiat 126. Wtedy znajdujemy więcej argumentów za, niż przeciw. O ile w powyższych przypadkach mechanizm ten nie jest groźny, to przy decyzjach dotyczących etycznego postępowania ma znaczenie moralne. Jednym ze sposobów zredukowania dysonansu jest pomniejszenie ujemnych skutków własnego działania.


                                              
                                                       Eliot Aronson

Pragnienie uzasadnienia własnego postępowania jest ważnym czynnikiem powodującym, iż ludzie silnie zaangażowani w stosunku do jakiejś postawy są skłonni opierać się wszelkim, racjonalnym próbom zmiany tej postawy, są odporni na wpływy wychowawcze. Oddziaływanie na postawy jest trudne. Postawa to względnie trwała i dynamiczna organizacja we-wnętrzna, która wyznacza sposób zachowania się jednostki względem innych, siebie i przedmiotów. Postawy kształtować można poprzez następujące mechanizmy: mechanizm internalizacji, przymusu, identyfikacji. Gdy nie mamy dostatecznego uzasadnienia zewnętrznego, dla faktu, że coś powiedzieliśmy czy zrobiliśmy sprzecznego z naszą postawą, poglądami to będziemy skłonni poszukiwać uzasadnienia, które zredukuje dysonans.

Wiele zachowań jest sterowanych przez kary i nagrody, to one stymulują ten mechanizm. Gdy nagroda jest większa, tym mniejsze jest prawdopodobieństwo zmiany postawy. Wtedy nie jesteśmy motywowani do szukania wewnętrznego uzasadnienia, gdyż mamy wystarczające uzasadnienie zewnętrzne w postaci nagrody lub kary. Jeżeli zastosujemy niewystarczające nagrody, np. wykonując nudne zadanie przy małym uzasadnieniu zewnętrznym, będziemy oceniali to zadanie jako ciekawe i przyjemne, bardziej niż wtedy, gdy uzasadnienie zewnętrzne jest duże. Im słabsza jest kara tym mniejsze jest uzasadnienie sytuacyjne, im mniejsze jest uzasadnienie sytuacyjne tym bardziej potrzebne jest uzasadnienie wewnętrzne. Dostarczenie ludziom sposobności do stworzenia własnego, wewnętrznego uzasadnienia może im pomóc w formowaniu właściwych postaw. W wielu krajach w związku z tym toczą się dyskusje na temat skuteczności karania.

Mechanizm dysonansu poznawczego służy do uzasadnienia okrucieństwa. Jeden element poznawczy „jestem porządnym człowiekiem”, drugi „skrzywdziłem innego człowieka”, gdy są w sprzeczności, wówczas redukcja następuje np. przez obwinienie ofiary. Historia zna wiele takich prze-niesień.

Teoria dysonansu poznawczego dowodzi, że poświęcając się czemuś z wysiłkiem i zaangażowaniem cenimy to bardziej, niż to, co przychodzi nam łatwo. Jest to uzasadnienie trudu, służą temu obrzędy inicjacji, egzamin wstępny.

Czynniki ograniczające zakres występowania dysonansu poznawcze-go:
1. Ludzie o niskiej samoocenie w mniejszym stopniu odczuwają potrzebę przypisywania negatywnych cech swym ofiarom.
2. Argumentacja rozumowa; ofiara może odwzajemnić wyrządzoną krzywdę.
3. Nieuchronność zdarzeń; świadomość, że nieuchronnie trzeba spędzić jakiś czas z inną osobą wzmaga pozytywne cechy tej osoby.

Osoby o wyższej samoocenie silniej odczuwają dysonans poznawczy i odwrotnie. Poczucie, że jest się człowiekiem mało wartościowym skłania do czynów o niskiej wartości moralnej. Skutki dysonansu poznawczego nie odnoszą się jedynie do postaw. Dysonans modyfikuje podstawowe popędy fizjologiczne, ponieważ popędy zawierają komponent psychologiczny, np. odporność na ból.

Bibliografia:
1. E. Aronson, Człowiek istota społeczna, s. 220

Copyright © Krzysztof Maćko 1996r, Prawa autorskie  wydawnictwa KOS

Pytania dla II semestru:

1. Co to jest dysonans poznawczy?
2. Co to jest agresja ?
3. Czy frustracja wywołuje agresję ?
4. Jakie są sposoby redukcji agresji ?
5. Czym różnią się stereotypy od uprzedzeń ?
6. Jakie są przyczyny powstawania stereotypów i uprzedzeń ?
7. Jakie są sposoby oddziaływania na negatywne stereotypy i uprzedzenia ?
8. Co to jest komunikacja?
9. Wymień środki komunikacji niewerbalnej.
10. Jakie znaczenie ma komunikacja niewerbalna ?
11. Co to jest konformizm ?
12. Wymień czynniki, które powodują osłabienie lub nasilenie konformizmu.
13. Wyjaśnij pojęcia uleganie, identyfikacja, internalizacja.
14 Czy stres może mieć charakter tylko psychiczny i dlaczego?
15. Jak reaguje organizm na czynniki szkodliwe?
16. Czy eustres jest bardziej szkodliwy niż dystres i dlaczego?
17. Wymień podstawowe pojęcia psychologii behawioralnej.
18. Co jest głównym zadaniem psychologii behawioralnej ?
19. Wymień różne koncepcje psychologicznie i podaj ich podstawowe terminy.
20. Od czego zależy wolność i godność według koncepcji behawioralnej
21. Wymień podstawowe pojęcia psychologii humanistycznej.
22. Co jest głównym zadaniem psychologii behawioralnej ?
23. Co steruje ludzkim zachowaniem w różnych koncepcjach?